Introductionบทนำ

มีเรื่องบางเรื่องที่เล่าให้แชทบอทฟังได้ทั้งก้อน ทั้งที่ยังไม่เคยเล่าให้คนที่รู้จัก เครื่องตอบทุกครั้ง ไม่เหนื่อย และไม่ทำหน้าเบื่อ ความรู้สึกว่ามีที่รับฟังจึงเกิดได้จริง

เรื่องนี้คนละเรื่องกับแชทกลุ่มที่คุยทั้งวันแล้วยังเหงา แชทกลุ่มนั้นคือคนด้วยกัน ที่จำนวนข้อความไม่ได้แปลว่ามีคนนับเรา บทความนี้คือระบบที่ถูกทำให้ตอบเหมือนมีคนอยู่ตรงนั้น

หัวข้อที่ 1 · One-Sidedเมื่อความสนิทเกิดจากฝั่งคนฟังเป็นหลัก

Donald Horton และ Richard Wohl เรียกความสัมพันธ์แบบนี้ว่า parasocial relationship ผู้ชมวิทยุและโทรทัศน์ได้ยินน้ำเสียง เห็นท่าทาง และถูกพูดด้วยราวกับอยู่ในการสนทนาต่อหน้า ทั้งที่ผู้พูดไม่รู้จักเขาเป็นการส่วนตัว ความสัมพันธ์นี้เป็นทางเดียว คนดูถอนตัวได้ แต่ปรับความสัมพันธ์ร่วมกันแบบที่คนสองคนมีเดิมพันด้วยกันไม่ได้

ผู้ที่อยู่บนจอยังถูกจัดให้คงเส้นคงวา คาดเดาได้ และไม่ทำให้คนดูต้องเจอความประหลาดใจที่คนจริงมักพามา Horton กับ Wohl บอกว่าผู้ชมอาจมองเขาเป็นเพื่อน ที่ปรึกษา หรือผู้ปลอบใจ ทั้งที่ตัวตนนั้นถูกจัดสูตรไว้ให้คงที่

แชทบอทต่างจากผู้ประกาศตรงที่มันตอบคำที่คุณพิมพ์ได้ แต่โครงที่งานนี้ชี้ยังทำงานอยู่ ความต่อเนื่อง ความคาดเดาได้ และการไม่มีวันของอีกฝ่าย ยังอยู่ที่ระบบ เรื่องที่คุณเล่าไม่ไปอยู่ในชีวิตของใครสักคนนอกบทสนทนา

หัวข้อที่ 2 · Feels Heardเมื่อเล่าให้เครื่องแล้วยังรู้สึกดีขึ้นได้

Annabell Ho, Jeff Hancock และ Adam Miner ให้คนคุย 25 นาที บางคนถูกบอกว่าอีกฝ่ายเป็นแชทบอท บางคนถูกบอกว่าเป็นนักศึกษา ที่จริงอีกฝั่งของทุกบทสนทนาเป็นคนซึ่งถูกฝึกให้รับฟัง การเล่าเรื่องที่มีอารมณ์ทำให้คนรู้สึกดีขึ้น และรู้สึกว่าความสัมพันธ์อุ่นขึ้น ในระดับที่ใกล้เคียงกันทั้งสองกลุ่ม

ห้องทดลองนี้บอกว่า ความเชื่อว่าอีกฝ่ายเป็นเครื่อง ไม่ได้ทำให้ผลระยะสั้นของการได้เล่าหายไป คนที่เหลือในการวิเคราะห์มี 98 คน จากมหาวิทยาลัย และการคุยจบในครั้งเดียว ผลนี้จึงยังไม่ครอบคลุมการอยู่กับระบบที่ตอบเองทุกวันเป็นเดือน สิ่งที่ยกมาได้คือความรู้สึกถูกเข้าใจในตอนนั้น เกิดจากจังหวะที่ได้เล่าและได้รับการตอบรับ ไม่ได้รอให้พิสูจน์ก่อนว่าอีกฝ่ายมีชีวิต

หัวข้อที่ 3 · Companionเมื่อความสนิทกับเครื่องค่อยๆ ลึกขึ้น

Marita Skjuve และคณะสัมภาษณ์คน 18 คนที่มองแชทบอทสังคมชื่อ Replika เป็นเพื่อนอยู่แล้ว ความสัมพันธ์มักเริ่มจากความอยากลอง แล้วลึกขึ้นเมื่อระบบถูกมองว่ายอมรับ เข้าใจ และไม่ตัดสิน ความไว้ใจกับการเล่าเรื่องส่วนตัวโตไปด้วยกัน คนเหล่านี้บอกว่าความสัมพันธ์นั้นมีคุณค่า และทำให้รู้สึกว่าตัวเองอยู่ได้ดีขึ้น

ผลต่อวงคนรอบตัวมีทั้งสองทาง บางคนมีที่ระบาย บางคนรู้สึกว่าความสัมพันธ์นี้ถูกมองแปลก งานนี้เลือกเฉพาะคนที่มีเพื่อนเป็นแชทบอทอยู่แล้ว จึงบอกไม่ได้ว่าคนใช้แชทบอททั่วไปเป็นแบบนี้มากแค่ไหน สิ่งที่บทสัมภาษณ์ชี้คือทางที่ความสนิทก่อตัว เมื่ออีกฝ่ายไม่ตัดสิน และไม่เหนื่อยที่จะฟังต่อ

หัวข้อที่ 4 · One Personให้เรื่องที่เล่ามีคนจริงได้ยินด้วย

การเลิกคุยกับเครื่องไม่จำเป็น ที่ร่างความคิดและที่ถามคำถามยังมีประโยชน์ ลองทำสามอย่างนี้เมื่อเรื่องที่เล่าเริ่มเป็นเรื่องที่ยังไม่เคยเล่าให้คนฟัง

  1. Name the Story (ตั้งชื่อเรื่องที่เล่าให้เครื่อง)

    ก่อนปิดแชท ให้ตั้งชื่อเรื่องที่เพิ่งเล่าเป็นคำสั้นๆ หนึ่งคำ เรื่องที่มีชื่อแล้ว หยิบไปบอกคนได้ง่ายกว่าเรื่องที่ค้างอยู่ในช่องพิมพ์

  2. Tell One Person (เล่าให้คนหนึ่งคนหนึ่งประโยค)

    เลือกคนที่รู้จักหนึ่งคน แล้วเล่าเพียงหนึ่งประโยคจากเรื่องนั้น ไม่ต้องเล่าทั้งก้อน การมีคนจริงได้ยินหนึ่งประโยค ทำให้เรื่องนั้นไม่อยู่กับระบบเพียงฝั่งเดียว

  3. Ask Which Ear (ถามว่าต้องการคำตอบหรือคนฟัง)

    ก่อนเปิดแชทบอทเมื่อใจหนัก ให้ถามตัวเองว่าต้องการคำตอบ หรือต้องการคนที่อยู่ในชีวิตเดียวกัน ถ้าต้องการคน ให้ทักคนนั้นก่อนหนึ่งข้อความ แล้วค่อยกลับมาใช้เครื่องช่วยคิดได้

Conclusionบทสรุป

ความรู้สึกว่าถูกเข้าใจเกิดขึ้นได้กับระบบที่ตอบทุกครั้ง ความรู้สึกนั้นเป็นของคนใช้จริง ส่วนเรื่องที่เล่าจะมีที่อยู่ในชีวิตต่อเมื่อมีคนอย่างน้อยหนึ่งคนได้ยินมันด้วย

ลองทำแบบทดสอบด้านล่าง เพื่อสำรวจว่าคุณกำลังใช้เครื่องช่วยคิด หรือกำลังให้เครื่องเป็นที่เล่าเรื่องจริงก่อนคนที่รู้จัก

คุณสนิทกับปัญญาประดิษฐ์แค่ไหน?

แบบทดสอบ 5 ข้อ ใช้เวลาไม่ถึง 1 นาที พร้อมคำอธิบายผลและคำแนะนำ ผลลัพธ์เก็บอยู่บนเครื่องคุณเท่านั้น

เริ่มทำแบบทดสอบ

อ่านเพิ่มเติม

  1. Horton, D., & Wohl, R. R. (1956). Mass communication and para-social interaction: Observations on intimacy at a distance. Psychiatry, 19(3), 215–229.
  2. Ho, A., Hancock, J., & Miner, A. S. (2018). Psychological, relational, and emotional effects of self-disclosure after conversations with a chatbot. Journal of Communication, 68(4), 712–733.
  3. Skjuve, M., Følstad, A., Fostervold, K. I., & Brandtzaeg, P. B. (2021). My chatbot companion – A study of human-chatbot relationships. International Journal of Human-Computer Studies, 149, 102601.

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้ ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือการรักษา หากคุณรู้สึกเครียด วิตกกังวล หรือทุกข์ใจจนกระทบชีวิตประจำวัน สามารถโทรปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต 1323 หรือพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตได้ การระบุหมายเลขนี้เป็นการชี้ทางเท่านั้น ไม่ได้หมายความว่าหน่วยงานเจ้าของสายด่วนรับรองเนื้อหาของเว็บ

กลับคลังบทความ